نوار کمی مغز (QEEG)

نوار کمی مغز(QEEG)

استفاده از نوار مغزی برای بررسی آسیبهای مغزی امروزه در کشور ما یک روش آشنا و فراگیر می باشد. اما این روش تنها برای شناسایی آسیب های ساختاری مغز کاربرد دارد و در مورد وضعیت کارکردی مغز نمی تواند اطلاعاتی به ما بدهد. از طرفی، روش های مورد استفاده در در بررسی کارکرد مغز مثل PET, SPECT و fMRI، ضمن داشتن هزینه بالا، گاه دارای عوارض منفی از قبیل تزریق مواد رادیواکتیو، قرار گرفتن در میدان مغناطیسی قوی و … نیز می باشند. یکی از روشهای نوین که ضمن مقرون به صرفه بودن، عوارضی هم در پی ندارد، روش الکتروانسفالوگرافی کمی (QEEG) است.
امواج مغزی
مغز انسان دارای قسمت‌های مختلف با عملکردهای مختلف است. یکی از این قسمت‌ها قشر مغزمی‌باشد. قشر مغز مرکز فرایندهای عالی ذهن، محل ثبت احساس‌ها، آغاز اعمال ارادی، تصمیم‌گیری و تدوین نقشه است. مغز انسان از تعداد زیادی سلول عصبی به نام نورون تشکیل یافته است. نورون‌ها در سراسر بدن وجود دارند.
ارتباط بین قسمت‌های مختلف مغز، و نیز ارتباط بین مغز و سایر قسمت‌های بدن از مسیر این سلول‌های عصبی و توسط پیام عصبی صورت می‌گیرد. ماهیت این پیام عصبی در داخل یک سلول به صورت جریان الکتریکی (پتانسیل عمل) و در بین دو سلول به صورت نقل و انتقالات شیمیایی (نوروترنسمیتر) است. فعالیت الکتریکی نورون ها در سطح جمجمه سبب شکل دهی فعالیت الکتریکی مغز با عنوان امواج مغزی می شود. امواج مغزی انواع و کارکردهای متفاوتی دارند و برحسب فرکانس به انواع مختلف تقسیم می‌شوند (امواج سریع‌تر دارای فرکانس بیشتر، و امواج آهسته دارای فرکانس کمتر هستند). همه این امواج در تمام اوقات وجود دارند اما در شرایط مختلف کارکردی، غلبه با موج خاصی است. امواج مختلف مغزی و کارکردهای آنها عبارتند از: موج دلتا (۳-۵/۰ هرتز)، موج تتا (۷-۴ هرتز)، موج آلفا (۱۲- ۸ هرتز)، موج SMR (15-12 هرتز) ، موج بتا (۳۷-۱۵ هرتز) و گاما (۳۸هرتز به بالا).
موج دلتا (۳-۵/۰ هرتز ) :
موج دلتا آهسته‌ترین موج مغزی است و در طی خواب عمیق (بدون رویا) غلبه دارد و برای ترشح هورمون رشد و ترمیم بافت‌های بدنمفید است.
موج تتا (۷-۴ هرتز ) :
یادگیری‌ عالی، احساس سکون و آرامش، پذیرندگی زیاد، برنامه‌ریزی مجدد ذهن، خیال‌پردازی، تفکر بدون خودسانسوری و خلاقانه، فراخوانی خاطرات ناراحت کننده و رنج‌آور ذخیره شده در حافظه کارکردهای موج تتا هستند.
موج آلفا ( ۱۲-۸ هرتز ) :
هنگامی که آرام هستید و پردازش اطلاعات ذهنی زیادی ندارید، هنگامی که چشمان خود را می‌بندید مغز شما امواج آلفای زیادی به ویژه در ناحیه پس‌سری تولید می‌کند. همچنین هنگام تفریح و لذت بردن از محیط اطراف غلبه با موج آلفا ست. امواج آلفا در زمان و شکل مناسب سبب دستیابی به عملکرد بهینه، کاهش اضطراب، تقویت سیستم ایمنی، تفکر مثبت، یکپارچگی ذهن و بدن، شهود، درون اندیشی، تعادل هیجانی، احساس سرخوشی، آگاهی درونی و افزایش ترشح سروتونین می‌شود.
موج ۱۵-۱۲ هرتز(SMR):
امواج SMR باعث استحکام بخشیدن به ذهن و بدن، پردازش و تمرکز در آرامش، ایجاهماهنگی بین محیط و فرد، کمک به خواب رفتن و تنظیم حرکات بدن می‌شود.
موج بتا (۳۷-۱۴ هرتز ) :
کنش‌های پیچیده ذهنی(مثل سخن گفتن، بحث کردن و…)، تفکر انتزاعی فوق‌العاده، هشیاری، تمرکز، پایداری هیجانی، محاسبات ریاضی، و افزایش متابولیسم با غلبه موج بتا در مغز بروز می‌کند.امواج بالای بتا(بالای ۲۰ هرتز) در موارد اضطرابی و هیجان بالا افزایش می یابد.
موج گاما (۳۸ هرتز به بالا) :
موج گاما، سازمان دهنده مغز و هماهنگ کننده و یکپارچه کننده اطلاعات از قسمت‌های مختلف بدن است. غلبه این موج با حافظه خوب، سرعت انتقال زیاد اطلاعات، پردازش سطوح بالای اطلاعات و یادگیری مسائل پیچیده همراه است.
درالکتروانسفالوگرافی کمی یا QEEG با قراردادن تعدادی الکترود روی سر می‌توان این امواج را دریافت، ثبت و سپس با استفاده از کامپیوتر تحلیل کرد. QEEG وسیله‌ای است که این کار را انجام می‌دهد. QEEG یا الکترو انسفالوگرافی کمی (Quantitative ElectroEncephaloGraphy) وسیله‌ای برای ارزیابی و اندازه‌گیری امواج مغزی وخصوصیات مربوط به آن‌هاست. در این روش ارزیابی تعدادی الکترود (عموماً ۱۹ عدد) که روی کلاهی با نظم و قانون خاصی تثبیت شده‌اند، روی سر قرار گرفته امواج مغزی را دریافت می‌کنند. QEEG ، امواج مغزی را در حالت‌های مختلف چشم بسته، چشم باز و انجام یک تکلیف شناختی مانند خواندن، ثبت کرده، سپس این امواج بوسیله کامپیوتر، برحسب فرکانس تفکیک شده و براساس شدت فعالیت در رنگ‌های مختلف نمایش داده می‌شوند (تصاویر در قالب سرهای رنگی که Brain Map نامیده می‌شوند ارائه می‌گردند ( علاوه بر این تصاویر، کامپیوتر، جداول و نمودارهای دیگری نیز ارائه می‌دهد که کاربردهای خاص خود را دارند). مطابق با مطالعاتی که صورت گرفته اندازه امواج مختلف در مغز دارای استاندارد و حد نرمالی است که تنها براساس جنس و سن تغییر می‌کند. به این معنی که برای داشتن عملکرد مناسب، هریک از امواج مغزی باید دارای میزان فعالیت خاصی باشند. با مقایسه اندازه‌های بدست آمده از ثبت امواج در فرد با مقادیر نرمال مشخص می‌شود کدام یک از امواج و در کدام نقطه از سر دارای فعالیت نامناسب است. امواجی که فعالیت مناسب داشته باشند با رنگ سبز و امواج با فعالیت نامناسب با رنگ‌های بنفش و نیلی و آبی (فعالیت کمتر از حد نرمال) و زرد و نارنجی و قرمز (فعالیت بیشتر از حد نرمال) مشخص می‌شوند. با بررسی این نقشه‌ها و مقایسۀ آن‌ها با الگوی نرمال و مرجع، می‌توان کارکرد مغز را بررسی و مطالعه کرد. از آن‌جا که هر یک از اختلالات و مشکلات ذهنی و روانی بر اثر وجود اشکال در عملکرد مغز و در نتیجه کم و زیاد شدن امواج مغزی به‌وجود می‌آیند، لذا QEEG مغزی که کارکرد طبیعی دارد با مغزی که دچار مشکل کارکردی شده است تفاوت دارد. با مقایسه اعداد به‌دست‌آمده برای هر موج و نتیجه QEEG به دست آمده با وضعیت طبیعی می‌توان نوع مشکل را تشخیص داد.
این دستگاه مقیاس‌های دیگری هم برای ارزیابی کیفیت عملکرد دارد که عبارتند از:
• توان نسبی: نسبت بین امواج مختلف را اندازه می‌گیرد. اگر موجی در مقایسه با امواج دیگر نسبت کمی داشته باشد تحت نفوذ و سلطه آن ها قرار خواهد گرفت و تأثیر خود را بر عملکرد از دست خواهد داد.
• عدم تقارن (Asymmetry): اختلاف ولتاژ بین نواحی مختلف را بررسی می‌کند. و نشان می دهد که آیا پالس‌های الکتریکی در نواحی مختلف مغز، برای داشتن عملکرد مناسب بیش از اندازه بزرگ یا بیش از اندازه کوچک هستند یا نه.
• انسجام (Coherence): کوهرنس مشخص می‌کند که مغز چه مقدار انرژی را بین قسمت‌های مختلف به اشتراک گذاشته است. این مقیاس بررسی می‌کند که آیا مغز توانایی برقراری ارتباط مناسب با خودش را دارد یا نه. کوهرنس زیاد نشانه آن است که بعضی قسمت‌های مغز آنچنان درهم گیر کرده‌اند که برای قطع این ارتباط و برقراری ارتباط با سایر قسمت‌های مغز توانایی مناسبی ندارند. و کوهرنس کم نشانه آن است که منابع مغز از اتصال مناطق مختلف ناتوان هستند
• فاز (Phase): سرعت حرکت سیگنال‌های الکتریکی در سطح سر را تعیین می‌کند. و نشان می دهد که آیا سرعت حرکت انرژی الکتریکی مغز برای داشتن عملکرد بهینه مناسب است یا خیر؟
QEEG چه مزیت‌هایی بر EEG دارد؟
* داده هایی که از طریق الکترودها بدست می آیند و ثبت می‌شوند، آنقدر زیاد هستند که یک درمانگر نمی‌تواند تمام آن‌ها را تفسیر کند QEEG، این داده‌ها را تجزیه و تحلیل می‌کند و در قالب نقشه‌های رنگی مغز یا نمودارها و جداول خلاصه می‌کند.
* QEEG بر خلاف EEG به ارزیابی عملکرد مغز می‌پردازد.
* QEEG، با ایجاد نقشه‌های زنده و پویا (متحرک) از مغز و مقایسه آنها با داده‌های پایه، از دقت تشخیصی بالایی نسبت به مصاحبه های بالینی برخوردار است. برآوردها نشان میدهد که توافق بین درمانگران در مورد اختلالاتی نظیر ADHD در حدود ۴۰% است در حالیکه دقت QEEG در حدود ۹۰% است.

آدرس:قم-میدان سعیدی-بلوار نیروی هوایی-کوچه اول-ساختمان پزشکان کیمیا-طبقه پنجم-دکتر جمشید رحیمی(متخصص اعصاب و روان)
تماس:۳۶۷۰۰۹۳۶-۰۲۵ و ۰۹۱۹۲۹۳۰۵۰۰

 

آیا میخواهید نظر خود را ثبت کنید؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.