بیش فعالی نقص توجه

          اختلال بیش فعالی-نقص توجه
اختلال بیش فعالی- نقص توجه یکی از بیماری های مزمن و شایع دوران کودکی و نوجوانی است. این اختلال با ویژگی های کلی بی توجهی،عدم تمرکز،شتاب زدگی در عمل و ناآرامی مشخص می شود. شیوع آن بین ۳ تا ۷ درصد گزارش شده است.
نشانه های کودک دارای این اختلال شامل موارد زیر است :
۱- غالبا در حال بازی با دست ها و پاها و وول خوردن روی صندلی است.
۲-از آرام نشستن روی صندلی در مواقع ضروری ناتوان است.
۳- خیلی زود و به راحتی دچار حواس پرتی می شود.
۴- تحمل منتظر نوبت بودن را ندارد.
۵- در پاسخ دادن هول و عجول است.
۶-در دنبال کردن دستور العمل ها مشکل دارد.
۷- در حفظ و نگه داشتن توجه مشکل دارد.
۸-هنوز کاری تمام نشده به سراغ کار دیگر می رود.
۹- نمی تواند آرام بازی کند.
۱۰-خیلی زیاد و افراطی حرف می زند.
۱۱- وسط حرف دیگران می پرد و حرف دیگران را قطع می کند.
۱۲- به مطالبی که گفته می شود خوب گوش نمی کند
۱۳- اغلب وسایل مورد نیاز کارهایشان را گم می کند.
۱۴-غالبا دست به کارهای خطرناک می زند.
*اختلال بیش فعالی- نقص توجه به چند صورت مشاهده می شود: ۱- به طور عمده بی توجه ۲- به طور عمده بیش فعال و با رفتار شتاب زده ۳- نوع مختلط
نقص توجه بدون بیش فعالی(ADD)
کودکی که نقص توجه بدون بیش فعالی دارد از نشانه های فوق موارد ضعف توجه و تمرکزو حواس پرتی را دارد ولی نشانه های پرتحرکی و بی قراری و شتاب زدگی را کمتردارد.
اختلال نقص در توجه از فراوان ترین مشکلات در میان کودکان دارای اختلال در یادگیری می باشدکه موجب کاهش کارایی آنان در مدرسه می گردد. مشاهدات نشان می دهد کودک در تمرکز و توجه بر روی تکلیف طرح شده ،با شکست مواجه می شود و نمی تواند سر و نگاهش را به سمت معلمی که در حال اموزش به اوست جهت دهد یا در دنبال کردن دستورالعمل ها شکست می خورد از طرف دیگر ادامه کار بر روی یک تکلیف معین و اجرای دستورالعمل ها برای وی مشکل است.کودکان مبتلا به ADDاغلب علائمی از مشکل در مهارتهای مطالعه یاسازماندهی از خود نشان می دهند.
بسیاری از مشکلات رفتاری که توسط والدین و مربیان مطرح می شود درواقع تجلیات واکنش کودک نسبت به ناتوانی یادگیری و اختلالات عاطفی می باشد.

 

روش های درمانی نقص توجه (ADD)

 

الف) درمان های بیولوژیک

 

1-درمان دارویی
* استفاده از داروهای محرک مثل ریتالین
اصولا داروهای محرک هنگامی تجویز می شوند که کودک علائم نقص توجه داشته باشد و ارزیابی هایی هم در زمینه *
توانایی های بالقوه شناختی،سطح موفقیت تحصیلی ومطلوبیت محیط اموزشی صورت گرفته باشد. البته باید به خاطر داشت که استفاده از دارو های محرک صرفآ یک بخش از برنامۀ سازماندهی رفتار کودک مبتلا به نقص توجه می باشد. کلیه اعضای گروهی که در درمان کودک مبتلا به ناتوانی یادگیری همراه بااختلال نقص در توجه شرکت دارند می بایستی دقت کنند که سایرروشهای ارزشمند در مانی از نظر دور نماند.
*مزایا : ارزان، راحت ، سریع الاثر
*معایب :اثرات دارو بعد از ۴-۳ ساعت از بین می رود
*عوارض جانبی :سردرد، وابستگی به دارو، کاهش خواب، مشکلات گوارش، بیقراری، سرگیجه، تاری دید، کاهش اشتها
*در تجویز دارو سود و زیان دارو در نظر گرفته می شود ؛ در موارد زیادی نفع ریتالین خیلی بیشتر از ضرر احتمالی آن است.

۲-نوروفیدبک
*هدف : افزایش توجه – کاهش بیش فعالی
*بدون عوارض جانبی
*مهارت کنترل مغز توسط کودک

۳- بازتوانی شناختی کامپیوتری(CRT)
*بازی های کامپیوتری جذاب
*هدف: آموزش مهارت های شناختی
*افزایش قدرت حافظه ، سرعت عمل و استدلال

۴-کاردرمانی
*هدف: بهبود در مهارت های حرکتی ریز و درشت مثل خط
*هماهنگی حسی و حرکتی
*بهبود وضعیت تعادل حرکتی

ب: درمان های روانشناختی

۱-آموزش تحصیلی
*این کودکان به دلیل نقص توجه ضعف آموزشی دارند
*هدف : بهبود وضعیت تحصیلی
۲-آموزش والدین
*هدف : بهبود رابطه والدین- کودک
*آموزش نحوه صحیح رفتار با این کودکان
۳-گروه درمانی
*هدف : بهبود روابط اجتماعی
*آموزش مهارتهای ارتباط اجتماعی و روابط بین فردی

 

توصیه هایی برای کودکان مبتلا به نقص توجه (ADD) در مدرسه :
۱ کودک مبتلا به ADD به سختی می تواند از کاری به کار دیگر بپردازد .بنابراین بسیار مهم است که برنامه روزانه کودک تا حد امکان یکنواخت باشد .یعنی اینکه کودک انتظار داشته باشد اعمالی نظیرخواندن،استراحت ،ناهار خوردن و ورزش کردن به طور دائم در وقت معینی از روز انجام شود.در مدرسه نیز حتی الامکان از تغییر کلاس و معلم خودداری شود،زیرا او به سختی می تواند خود را با موقعیت های جدید وفق دهد.
۲-در صورتی که لازم است خدمات ویژه را در خارج از کلاس دریافت کند نبایستی انتظار داشته باشد که خروج وی از کلاس برای اموزش ویژه ،موجب هدر رفتن کارهایش شود .
۳- خدمات ویژه هنگامی باید در اختیار کودک قرار گیرد که برنامه درس کلاس عادی با آن همخوانی داشته باشد(مثلا برنامه ویژه کمک به خواندن باید در همان ساعاتی که در کلاس عادی برنامه روانخوانی است ارائه شود).
۴- بهترین راه جلب توجه کودک در کلاس به درس،تدریس به صورت انفرادی برای گروههای کوچک می باشد.ولی با توجه به این که اینگونه تدریس اغلب غیر ممکن است،معلمین می توانند از راهبرد های دیگری نظیر ایستادن پهلوی کودک ،گذاشتن یک دست روی شانه کودک ،برقراری ارتباط چشمی باوی، پرسیدن مستقیم سوالات از او تا زمانی که از تمرکز و توجه او اطمینان حاصل شوداستفاده کنند.
۵- هنگامی که معلم تکلیف خاصی را تعیین می نماید،اغلب لازم است دستورات را به صورت انفرادی چند بار تکرار کنند تا زمانی که معلم مطمئن شود که کودک منظور او را کاملا فهمیده است.
۶- دستورات مربوط به وظایف و تکالیف خاص می بایستی دقیق و ساده باشد .برای کودکان کم سن و سال باید توجه داشت که انها هر مرتبه فقط یک دستور را متوجه می شوند.
۷- کودکان بزرگتر میتوانند چند دستور را به خاطر بسپارند، ولی اگر دستورات دارای پیچیدگی باشد لازم است برای کودک نوشته شود.
۸- تکالیف طولانی و زیاد باعث آشفتگی و سردرگمی کودک مبتلا بهADD می شود. بنابراین معلمین باید تکالیف را به واحد های کوچک و قابل اجرا تقسیم کنند مثلا کودک اگر ۵۰ تمرین ریاضی را باید حل کند معلم بایستی از ۴۰ تمرین چشم پوشی کندو فقط از او بخواهد ۱۰ تمرین را حل کند وسپس بقیه تمرینات را ادامه دهد.
۹- استفاده از برنامه ای که در ان برای هر قسمت از تکلیف یک محدوده زمانی منطقی در نظر گرفته شده است سودمند می باشد .
۱۰- باید سعی شود عوامل محیطی ایجاد حواس پرتی برای کودکان مبتلا به ADD را به حداقل برسانند و اورا در جایی که عوامل حواس پرت کننده کمتر است بنشانندو ضمنا جایی که به راحتی می توان دید که ایا دانش اموز به درس توجه دارد یا نه باشد.چنین جایی ممکن است در ردیف های جلو کلاس باشد ،اما باید با در و پنجره ها فاصله داشته باشد .سعی کنید کودک را نزدیک دستگاه تهویه هوا ،بخاری یا جاهای پر رفت و امد قرار ندهید. ضمنا پوستر ،تابلو اعلانات و سایر تجهیزات در مقابل دید دانش اموز نباشد.
۱۱- فضای آزاد به دلیل اینکه عوامل مزاحم دیداری و شنیداری آن قابل کنترل نیستند اصلا توصیه نمی شود.
۱۲- ضروری است که معلمین تلاشهای کودک در جهت انجام موفقیت آمیزتکالیفش را مورد تقویت فراوان قرار دهند.
۱۳- معلم نباید انتظار داشته باشد که تغییرات عمده کودک به سرعت روی دهد.
۱۴- برنامه ریزی فعالیتهای گوناگون برای تحرک دانش آموزان صورت گیرد.کارهای عادی کلاس درس را تغییر دهیدتا دانش اموزان بتوانند چند وقت یکبار از جای خود بلند شوندو در کلاس حرکت کنند.به طور مثال از دانش آموز بخواهید ورقه ها را جمع کند یا کتاب ها را کنار بگذارد .چنین فعالیت هایی وقفه ای در زمانی که دانش اموز باید در یکجا بنشیند ایجاد می کند و فعالیت بدنی به تمرکز و توجه وی کمک می کند .
۱۵- حتی الامکان کارهای معمولی و ساختارمند تدارک ببینید. یکی از کارهای روزمره را انتخاب کنید ،روزهای متوالی همان راتکرار کنید روزهایی که قرار است کار غیر معمول انجام دهد ،از طریق توضیح خود رویداد و زمان اجرای آن ،دانش اموز را آماده انجام آن کار کنید.
۱۶- لزوم داشتن دفترچه تکالیف روزانه. این کار به دانش آموزان کمک می کند تا زمان کار خود را تنظیم کنند.و از
آنچه باید انجام شود خبر داشته باشدو برای انجام آن برنامه ریزی کند. مطمئن شوید تکالیف روزانه رادرست یادداشت کرده است.
۱۷- حتی الامکان بلافاصله بعد از اتمام کار نتیجه را به آنها گزارش دهید. دانش آموزان باید بدانند کار خود را چگونه انجام داده اند و برای اصلاح اشتباهاتشان فرصت هایی به آن ها داده می شود.هر زمان میسر شد، اجازه بدهید آن ها به بررسی کارشان بپردازند .
۱۸- از ابزار های کمکی برای یادگیری استفاده کنید . بیشتر دانش اموزان دارای اختلالات نقص در توجه از کار کردن با رایانه ،ماشین حساب ضبط صوت و سایر وسایل کمک آموزشی لذت می برند.این ابزار ها به ساختار یادگیری و جلب توجه و علاقه دانش آموز کمک می کند.
۱۹- ببینید کودک چه کاری را خوب انجام می دهدعلاقه او را در آن کار تقویت کنید. هر کودک نقاط قوت یا علایق خاصی به فعالیت های معینی دارد .این قلمرو را پیدا کنید و در آن فعالیت رشد کودک را افزایش دهید.
۲۰- موقعیت امتحان را تغییر بدهید. در صورت لزوم وقت اضافه بدهید یا کار لازم برای امتحان ر ا کم کنید.

 

نکاتی که والدین باید به آن توجه کنند عبارتند از:

 

1 والدین بایستی تلاش نمایند که در کارهای روزمره کودک ثبات بیشتری وجود داشته باشد. کودکان مبتلا به ADD به سختی می توانند از کاری به کار دیگر بپردازند،بنابراین بسیار مهم است که فعالیت های روزمره برای آنها تا حد امکان یکنواخت باشد.مثلا برنامه ریزی والدین نباید به گونه ای باشد که ساعت صبحانه خوردن با وقت حاضر شدن برای مدرسه تداخل داشته باشد.
۲-کودک مبتلا به ADDبه سختی می تواند به دستورات توجه کند بنابراین باید قبل از دادن هر گونه دستوری مطمئن شوند که وی توجه خود را معطوف کرده است . مثلا اگر والدین واقعا انتظار دارندکه کو دک جورابش را در بیاورد ، نباید همانطور که در حال عبور از اتاق هستند به وی که مشغول تماشای تلویزیون است بگویند جورابت را در بیاور .بلکه ابتدا باید وسایل ایجاد کننده حواسپرتی مثل تلویزیون را خاموش کرده بعد از اینکه مطمئن شدند که حواسش به انها است از او بخواهند که جورابش را در بیاورد .در مورد بچه های کم سن لازم است یک دستور به انها داده شود ولی بچه های بزرگتر ممکن است قادر باشند که دو یا چند دستور را به خاطر بسپارند ولی در صورت پیچیدگی دستورات ضروری است که آنها را در قالب نوشته به کودک ارائه کرد.
۳-وظایف طولانی و زیاد موجب آشفتگی و سر در گمی کودک مبتلا به ADDمی گردد. والدین می توانند از طریق تقسیم کردن هر وظیفه به واحدهای کوچکتر و قابل اجرا ،با آشفتگی کودک مقابله نمایند.
۴چنانچه کودک در انجام وظایف خود نیاز به تمرکز داشته باشد ،لازم است که در حد امکان از تعداد عوامل محیطی ایجاد کننده حواس پرتی کاسته شود .مثلا تکالیف مدرسه نبایستی در اتاقی شلوغ یا در کنار تلویزیون انجام شود.،یا اینکه از زنگ زدن تلفن در حین انجام تکالیف باید جلوگیری به عمل آید.عدهای از بچه ها هنگامی که در اتاقی تنها باشند عملکردبهتری خواهند داشت ،ولی باید به خاطر داشت که یک اتاق ساکت آرام نیز دارای عوامل متعدد ایجاد کننده حواس پرتی می باشد.
۵-والدین برای انجام موفقیت امیز کارها می بایستی کودک را مورد تشویق قرار دهند . تغییر اساسی در عملکرد کودک در زمانی کوتاه انجام نمی شود .والدین می بایستی به یاد داشته باشند که تکلیفی مشخص مانند مرتب کردن تخت خواب چه مدت طول می کشد تا به طور کامل انجام گیرد بر همین اساس می توان برآورد کرد که حل مسائل مشابه آن ممکن است زمان زیادی را به خود اختصاص دهد.
۶هرگونه پیشرفتی در عملکرد کودک ،حتی اگر ناچیز هم باشد می بایستی مورد تشویق قرار گیرد.

*************************************************************************************************************************************

        کلینیک نوروفیدبک  (مرکز قم)

 

                                                              دکتر جمشید رحیمی

 

                                    متخصص اعصاب و روان- بورد تخصصی روانپزشکی

 

              دارای مدرک نوروفیدبک تحت لیسانس BFE (بنیاد بیوفیدبک اروپا)

 

انجام خدمات تخصصی نوروفیدبک در اختلالات زیر:

۱-اختلال بیش فعالی نقص توجه

۲-اختلالات یادگیری

۳-اضطراب،وسواس،افسردگی

۴-سردرد عصبی و سردرد میگرنی

۵-اختلال خواب

۶-اختلال تیک

۷-صرع مقاوم به درمان دارویی

آدرس:قم-میدان سعیدی-بلوار نیروی هوایی-کوچه اول-ساختمان پزشکان کیمیا-طبقه پنجم-دکتر جمشید رحیمی(متخصص اعصاب و روان)
تماس:۳۶۷۰۰۹۳۶-۰۲۵ و ۰۹۱۹۲۹۳۰۵۰۰

آیا میخواهید نظر خود را ثبت کنید؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.