آسیب شناسی گفتار و زبان

آسیب شناسی گفتار و زبان ( Speech – Language Pathologist) :
یکی از ضروری ترین نیازهای زندگی اجتماعی انسان، توانایی برقراری رتباط، انتقال خواسته ها،
علایق، مشکلات و تفکرات خود به دیگران است. در این میان راه های مختلف ارتباطی انسان است.
در صورتیکه به هر دلیلی این توانایی یعنی برقراری ارتباط از طریق گفتار و زبان دچار اختلال شود
اصلی ترین مسیر ارتباطی مختل می گردد. اختلالات گفتار و زبان می تواند جنبه های مختلف
زندگی را تحت تاثیر قرار دهد که تاثیر این اختلالات بر روی کیفیت زندگی چشمگیر است. این
اختلالات عملکرد ارتباطی افراد را در جامعه تحت تاثیر قرار می دهد و می تواند تاثیرات زیان آوری
بر سلامت روانی، اجتماعی و اقتصادی زندگی آنها داشته باشد. با توجه به این تاثیرات بر جنبه های
مختلف زندگی افراد، تشخیص به موقع و ارائه ی برنامه ی درمانی مناسب تاثیر قابل توجهی بر بهبود
کیفیت ارتباط و کیفیت زندگی بیماران خواهد داشت.
آسیب شناسی گفتار و زبان) گفتاردرمانی(، علمی است که به ارزیابی، تشخیص و درمان کلیه
اختلالاتی که در توانایی برقراری ارتباط انسانها از طریق گفتار و زبان ممانعت ایجاد می نماید، می
پردازد.
اختلالات گفتار و زبان آن دسته از اختلالاتی هستند که بر روی گفتار و زبان اثر می گذارند. لذا
برای آشنایی با موضوعات فوق الذکر به طور مختصر آنها را شرح می دهیم:
زبان: عبارت است از وسیله ای که باعث انتقال افکار و مفاهیم به دیگران می شود مانند: صحبت
کردن، نوشتن، اشارات و پانتومیم و…
گفتار: قسمتی از زبان است که برای انتقال افکار و مفاهیم به دیگران از صداها، کلمات و ترکیب
منظم و باقاعده آنها استفاده می کنیم.

آسیب های گفتار و زبان متنوع بوده و از کودک تا بزرگسال را درگیر می کند مانند:

 اختلالات رشدی زبان ( Language Developmental Disorders ):

اگر به روند رشد طبیعی گفتار و زبان کودکان نگاه کنید، متوجه میشوید که آنها از بدو تولد در مسیر
برقراری ارتباط با اطرافیان خود قدم برمی دارند و با توجه به عکس العمل اطرافیان یادمی گیرند که از
طریق اشاره ، صداسازی کاربرد کلمات با دیگران رابطه برقرار کنند. حال اگر کودکی به هر دلیل در
هر سنی متناسب با آنچه از همسالان وی انتظار می رود، صحبت نکند و در درک گفته های دیگران
هم مشکل داشته باشد، مشکوک به اختلال زبانی دوران رشد است.
اختلالات زبانی می تواند ناشی از آسیب دیدگی شنوایی، عقب ماندگی ذهنی، اتیسم، آسپرگر،
مشکلات عاطفی و روانی، نقص در توجه که ممکن است همراه با بیش فعالی یا بدون آن، باشد.
برخی از ویژگی های کودکان دارای این اختلال عبارت است از:
)۱ خزانه واژگان محدودی دارند، یعنی تعداد کلماتی که مفهوم آن را درک می کنند، کم است
و به همین دلیل برای سخن گفتن کلمات کافی در اختیار ندارند.
)۲ جملات آنها اغلب کوتاه و از نظر دستوری ناقص و اشتباه است.
)۳ معمولا در جملات خود از حروف اضافه و ربط استفاده نمی کنند. به همین دلیل جمله های
مرکب در گفتار آنها دیده نمی شود.
)۴ در گفتار خود بیشتر از اسامی استفاده می کنند و تعداد کمی فعل به کار می برند.
)۵ ممکن است کمتر از ارتباط کلامی استفاده کرده و با اشاره و حتی گریه و فریاد برای رسیدن
به خواسته های خود تلاش کنند.
)۶ اغلب گفتاری نامفهوم دارند و مادر و گاه پدر تنها کسانی هستندکه می توانند منظور اورا
حدس بزنند.
)۷ اختلالات زبانی ممکن است با کج خلقی ، رفتارهای پرخاشگرانه و یا انزواطلبی و گوشه
گیری همراه باشد.
)۸ نقص در حافظه و توجه تمرکز، ضعف حسی و حرکتی در ناحیه دهانی، آبریزش دهانی و
بیش فعالی از مشکلاتی هستند که ممکن است همراه با اختلالات زبانی دیده شود.
بدیهی است اختلالات زبانی همچون سایر مشکلات، از نظر شدت درجات مختلفی دارد و ممکن
است در حد خفیف تا بسیار شدید دیده شود. اقدام زود هنگام و بهره مندی از خدمات گفتار
درمانی در کاهش اختلالات زبانی و اختلالات همراه بسیار مؤثر است .

 تاخیر گفتاری ) Late- Talker )

معمولا یک کودک طبیعی حدود ۱ سالگی شروع به بیان اولین کلمات معنادار می کنند) کلماتی که
به یک شی یا فرد خاص اطلاق می شود و صرفا بازی با صداها مثل ماما ، بابا، نی نی، د د و… نیست(
و نزدیک ۲ سالگی کودک شروع به ترکیب کلمات با ژستچرها یا کلمات دیگر می کند و اولین
جملات را می سازند. یک کودک ممکن است با وجود سلامت کامل از لحاظ شنوایی، هوشی،
عاطفی و اجتماعی و نورولوژیکی متولد شود اما در سن زبان آموزی در بیان اولین کلمات و جملات
تاخیر داشته باشند. این کودکان دچار تاخیر گفتاری هستند، نشانه های زودهنگام تاخیر گفتاری به
شرح زیر است:
.۱ میزان ارتباط، صداسازی،آغازگری و توجه مشترک کمتری حتی به صورت غیرکلامی دارند.
.۲ کنش های ارتباطی ( proto-declarative ) کمتری حتی به صورت غیر کلامی دارند.
.۳ در ۱۸ ماهگی در ۱۵ دقیقه کمتر از ۱۰ کنش ارتباطی تولید می کند.
.۴ صداسازی های حاوی همخوان کمتری تولید می کند.
.۵ فهرست واجی محدود:در ۳۰ تا ۳۵ ماهگی فقط ۹ – ۶ واج متفاوت دارند.
اقدام زود هنگام و بهره مندی از خدمات گفتار درمانی در جبران این تاخیر از اهمیت ویژه ای
برخوردار است.

 اختلالات تلفظی( Articulation Disorders )

زمانی که فرد صداها، هجاها یا کلمات را به گونه ای نادرست تولید کنند به طوری که شنونده آنچه
را که او می گوید به سختی درک کنند فرد اختلال تلفظی دارد. صداهای گفتاری ممکن است به
طور نادرستی تولید شوندکه می تواند به علت جرکات نامناسب یا جایگاه نامناسب تولیدکننده ها
باشد.
سن اختلال هم در کودکی و هم در سنین بزرگسالی به وفور شایع است و با گفتاردرمانی بهبود می
یابد.

 اختلالات روانی گفتار ( Speech Fluency Disorders )

ناروانی در گفتار عارضه ایست که فرد را در بیان گفتار روان و سلیس دچار مشکل می کند. اختلال
روانی گفتار ممکن است به ۳ صورت گفتار فرد را درگیر کند، که عبارت اند از:
۱ .لکنت
۲ .کلاترینگ
۳ .ناروانی طبیعی
لکنت یک اختلال ارتباطی است که در آن روانی گفتار به واسطه ی تکرارها)مانند: ب ب بگو(،
کشیده گویی ها) کشیدن در بِگو( یا توقف های )بدون صدا ( غیرطبیعی صداها و هجاها، به هم می
ریزد. هم چنین ممکن است حرکات غیر معمول بدن و صورت که مرتبط با تلاش برای صحبت
کردن است، وجود داشته باشد. لکنت فرد را از خیلی از فعالیتهای اجتماعی ممکن است باز دارد.
نوع دیگری از اختلالات روانی کلاترینگ است. کلاترینگ اختلالی در پردازش گفتار و زبان است
که با گفتار سریع و نامنظم ، پراکنده، سازمان نیافته و غیرقابل درک مشخص می شود. درکلاترینگ
تکرارهای خاص، مکث های خاص، سرعت زیاد، اصلاح گفتار و … وجود دارد. در کلاترینگ
سرعت بالا در لحظات مهم است. در کلاترینگ آگاهی و اضطراب وجود ندارد. اصولا در شروع
خواندن و نوشتن بروز پیدا می کند.
ناروانی طبیعی یا ناروانی دوران کودکی نوعی از ناروانی است که بین سنین ۲ تا ۷ سالگی اتفاق می
افتد و طبیعی است. این یک بخش همگانی و مشترک از رشد کودکان در طی یادگیری گفتار و زبان
است . ناروانی طبیعی در سن ۲ و نیم تا ۴ سالگی بیشتر مشاهده می شود.
اقدام زود هنگام گفتاردرمانی ، به درمان این اختلالات کمک می کند.مشاوره ی به موقع و افزایش
آگاهی فرد مبتلا و خانواده هایشان در چگونگی برقراری ارتباط با کودک از بسیاری از عواقب این
اختلالات می کاهد .

 اختلالات صوت ( Voice Disorders )

صدا از عبور هوای داخل شش ها از حنجره یا جعبه ی صدا به وجود می آید. در حنجره تارهای
صوتی ، دو باند ماهیچه ای است که ارتعاش آنها باعث تولید صدا می شود. برای بسیاری از ما، صدا
نقش بزرگی را در اینکه چه کسی هستیم ؟ چه کاری انجام می دهیم؟ و چگونه ارتباط برقرار
میکنیم؟ دارد. صدای هر فرد مانند اثر انگشت، منحصر به فرد است.
بسیاری از چیزهایی که می توانید تارهای صوتی ما صدمه بزندو منجر به اختلال صوت شوند عبارت
اند از: بد استفاده کردن و استفاده بیش از حد ازصدا، سیگار کشیدن و… که می تواند به مشکلاتی از
قبیل گره، پولیپ، و زخم های روی تارهای صوتی منجر شود.
علل دیگری که می تواند منجر به اختلالات صوتی شوند،شامل عفونت ها، رفلاکس)حرکت رو به
بالای اسید معده به سمت گلو(، سرطان حنجره ، و بیماری هاو جراحی هایی که منجربه فلج تارهای
صوتی می شوند.
نشانه های اختلال صوت:
.۱ خشونت و گرفتگی صدا
.۲ نفس آلودگی صدا
.۳ خستگی صوتی
.۴ قطع ناگهانی صدا در حین صحبت کردن
.۵ احساس درد، سوزش و سفتی در ناحیه گلو
.۶ آواسازی توام باتلاش وکوشش –
.۷ لرزش صدا
.۸ زیر و بمی نامناسب
.۹ کاهش دامنه آواسازی ( در استفاده کندگان حرفه ای صدا قابل توجه است).
مشاوره وآگاهی درباره ی رعایت بهداشت صدا یکی از خدماتی است که گفتاردرمانگران به
کاربران صدا همچون معلمان ،قاریان قران ،خوانندگان ،سخنرانان و افراد مبتلا به اختلالات صدا
ارائه می دهند.درمان اختلال صدا در افرادی که دچار التهاب مزمن یا زگیل تارهای صوتی هستند
بسیار مؤثر است. برای برخی از بیمار ان مبتلا به تومورهای بدخیم در حنجره ،جراحی به صورت
برداشت کامل حنجره است که منجر به عدم توانایی بیمار در تولید صدا می گردد.آموزش تولید
صدا با کمک مری )گفتار مروی(برای بیمارانی که حنجره آنها برداشته شده است توسط گفتار
درمانگران انجام می شوند که این بیماران را از استفاده ی پروتز بی نیاز می کند.

 اختلالات تشدیدی ( Resonance Disorders )

تشدید زیر مجموعه کیفیت صوت است در اختلالات تشدید دراثر اختلال در عمکرددریچه کامی –
حلقی به علل مختلف )مانند شکاف کام و…( فرایند تشدید به درستی انجام نمی شود د و به عبارت
دیگر توازن خیشومی دهانی بهم خورده است.انواع اختلالات تشدیدعبارتند از: –
-۱ هایپرنیزالیتی(خیشومی شدگی بیش ازحد): تشدیدبیش ازحد هوا درحفره بینی هنگام تولید
همخوانهای دهانی که ممکن است همراه با خروج هوا ازبینی باشد یا نباشد. دراین حالت
ممکن است برای جلوگیری از خروج هوا درپرده های بینی حرکات انقباضی دیده شود.
-۲ هایپونیزالیتی(خیشومی کمتراز حد):تشدید صداهای خیشومی درحفره بینی یا صورت نمیگیرد
یا بسیار کم است .
۳ مختلط: به علت اتصال حفره های بینی وانسداد درقسمت خلف یا قدام بینی هردوحالت –
خیشومی شدگی وجوددارد.

 اختلالات یادگیری( Learning Disability )

از اصطلاح اختلال یادگیری برای پوشش دادن اختلالاتی استفاده می شود که هر کدام یکی از
عملکردهای افراد در آزمون های استاندارد شده را تخت تاثیر قرار می دهد، مثل خواندن
( Dyslexia )، نوشتن ( Dysgraphia )و ریاضیات ( Dyscalculia .)
دانش آموزان مبتلا به این ناتوانی ها عملکرد پایین تری نست به سن و سطح هوشی خود دارند. این
افراد در تنظیم اطلاعات، ادراک دیداری و شنیداری، حافظه و توجه نقص دارند. آنهابدون کمک
های ویژه معمولا ضعیف عمل می کنندو اعضای خانواده آنها را ناتوان می دانند و در نتیجه عزت
نفس و انگیزه آنها بسیار پایین است. ارئه ی خدمات به موقع از جانب آسیب شناس گفتار و زبان در
این افراد نیز در کاهش چشمگیر این اختلالات مؤثر است.

 اختلالات اکتسابی زبان ( Language Acquisitive Disorders )

اختلالات اکتسابی به آن دسته از اختلالاتی اطلاق می شود که افراد در اثر اختلالات عروقی مغز،
تومورهای داخلی مغز،آبسه های مغزی ،صدمات مغزی و بیماری هایی چون ام اس ،پارکینسون و…
در مهارت های گفتار و زبان به وجود می آید.
از اختلالات اکتسابی ناشی از ضایعات سیستم اعصاب مرکزی زبان پریشی کنش پریشی و دیزارتری –
می باشند.در این شرایط بیمار توانایی های طبیعی گفتار و زبان خود را از دست داده ودربرقراری
ارتباط بادیگران دچار معلولیت است .عواقب دیگری همچون مشکلات شغلی،تحصیلی
،مادی،معنوی،عاطفی و روانی و … پیامد اختلالات اکتسابی زبان است.مشاوره و آگاهی خانواده
درباره ی این اختلالات اکتسابی وتوانبخشی بیمار مبتلا در کمک به بهبودی بیمار بسیار حائز اهمیت
است .

 اختلال بلع ( Dysphagia )

در اختلال بلع (دیسفاژی) حرکت غذا از دهان به معده طولانی تر و با تلاش بیشتری همراه است.
اختلال بلع ممکن است با درد نیز همراه باشد در برخی موارد، بلع غیرممکن است. این اختلال می
تواند در هر سنی رخ دهد، اما بیشتر در افراد مسن شایع است.
علت اختلال بلع به ۲ دسته زیر تبدیل می شود:
 عملکرد نادرست ماهیچه ها و اعصاب دخیل در بلع که می تواند علل مختلفی داشته باشد:
۱ .ضربه به سر، مغز و یا طناب نخاعی، ۲٫بیماری های خاص سیستم عصبی مانند: ام اس، دیستروفی
عضلانی، پارکینسون و… .
 مسدود شدن حفره ی گلو یا مری که می تواند علل مختلفی داشته باشد:
۱٫رفلاکس(حرکت رو به بالای اسید معده به سمت گلو) ، ۲ . عفونت مروی، ۳٫ واکنش های آلرژیک ،
۴ . تومورهای مروی
اختلال بلع دائمی ناشی از مشکلات پزشکی نیازمند درمان جدی می باشد. درمان اختلالات بلع با
توجه به علت آن متغیر است. ارائه خدمات و روشهای درمانی توسط آسیب شناس گفتار و زبان در
کنار خدمات پزشکی در کاهش مشکلات بلع و عواقب آن مؤثر است.

******************************************************************************************

کلینیک تخصصی گفتاردرمانی (مرکز قم)

انجام خدمات تخصصی گفتاردرمانی در پیشگیری، ارزیابی و درمان :

  1. اختلالات رشدی زبان (اختلالات گفتارو زبان، ناشی از آسیب شنوایی، عقب ماندگی ذهنی، اتیسم و ….)
  2. اختلالات تلفظ صداهای گفتاری
  3. تاخیر گفتاری (Late-Talker)
  4. اختلالات روانی گفتار ( لکنت ، کلاترینگ، ناروانی های دوران کودکی )
  5. اختلالات صوت (اختلالات صدا ناشی از بیماری ها و صدمات حنجره، برداشتن کامل حنجره و یا اختلالات صدا و تشدید در انواع بدعملکردی ها و بد استفاده کردن از تارهای صوتی)
  6. بهبود صدا در صدا پیشگان مانند قاریان، خوانندگان و ….
  7. اختلالات یادگیری
  8. اختلال در بلع ( نوزادان و کودکان و بزرگسالان)
  9. اختلالات اکتسابی زبان (اختلالات گفتار و زبان، ناشی از سکته های مغزی ( آفازی)، تومورها یا هرگونه صدمه به سیستم مغز و اعصاب یا بیماری های مربوط به آن مانند ام اس، پارکینسون و…)

آدرس: قم- میدان سعیدی- بلوار نیروی هوایی- کوچه اول-ساختمان پزشکان کیمیا- طبقه پنجم- دکتر جمشید رحیمی(متخصص اعصاب و روان) با همکاری کارشناس گفتاردرمانی خانم رشیدی نژاد
تماس:۳۶۷۰۰۹۳۶-۰۲۵ و ۰۹۱۹۲۹۳۰۵۰۰

 

آیا میخواهید نظر خود را ثبت کنید؟

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.